Plein zonder naam …..

In de buurt Kommelkwartier ligt een plein, groter dan b.v. het Amorsplein of het Dominikanerplein dat nog geen naam heeft. Het plein ligt aan de westkant van het hoofdgebouw van de UM aan de Minderbroedersberg; 1 minuut lopen vanaf café Tribunal. Dit groene en intieme pleintje verdient m.i. een naam omdat daar historisch en architectonisch gezien alle reden toe is.

Het Derde Ordegebouw

Op deze plek stond tot de jaren zeventig het Derde Ordegebouw, ook wel de Kleine Comedie genoemd, van de Franciscaner kloosterorde. Een religieuze orde die eeuwenlang veel betekend heeft voor de Maastrichtse burgers in deze stad. Het is toch eigenlijk een gotspe dat de stad geen enkele straat, laan of ‘gats’ genoemd heeft naar de paters en zusters die zich van 1234 tot aan 1796 (de Franse tijd) en daarna vanaf 1853, belangeloos hebben ingezet voor het welzijn van de burgers van Maastricht. Zij hielden zich bezig met de zielzorg, onderwijs en maatschappelijk werk. Als een der laatste der Mohicanen woont er nog een Franciscaan op dit terrein in Lenculenhof nl. de 88-jarige pater Th. Smits, voormalig pastoor van Bosserveld en rector van Klevarie. De zgn. Minderbroederspoort aan de Tongersestraat is het laatste overblijfsel van het Derde Ordegebouw.

De Gooise verzetsgroep

Een minder opvallend bouwwerk op dit plein is het verzetsmonument ter herinnering aan de Gooise verzetsgroep bestaande uit 25 OD-leden (Orde Dienst). Deze gedenksteen werd onthuld in mei 1997 ter herinnering aan de omgekomen verzetsstrijders. In tegenstelling tot de tekst op de plaquette is voor mw. Tiny Knecht uit Bussum, de doodstraf indertijd omgezet in een gevangenisstraf. Zij overleefde de oorlog en kon 79 jaar oud, aanwezig zijn bij de opening van het monument. Bij die gelegenheid is de dichtbundel “Vier jaar…” in beperkte oplage uitgegeven van Jaap Sickenga. Hij schreef die gedichten gedurende zijn gevangenschap totdat ook hij weggevoerd werd in mei 1942.

Het Franciscanerklooster werd gevorderd door de bezetter in 1941 en omgebouwd tot gevangenis. In april 1942 vond in de refter van het klooster het Maastrichtse OD-schijnproces plaats. De verzetsstrijders werden door het Feldgericht ter dood veroordeeld. De 23 mannen werden op 11 mei 1942 een voor een met een netschot afgemaakt in concentratiekamp Sachsenhausen in de stad Oranienburg in oost-Duitsland.

Op het monument staat dit gedicht:

Ons bedreigt een andere dood, dan ’t lood –

Onverschilligheid. Die daaraan lijdt

Sterft voor zijn tijd –

Jaap Sickenga 5-5-1942

Architectuur

Een derde saillant aandachtspunt van dit plein zijn de 2 appartementcomplexen die in 2006 de jaarlijkse Victor de Stuersprijs kregen toegekend vanwege de architectonische kwaliteit: maatvoering en compositie en de stedenbouwkundige context: helderheid van de ligging en oriëntatie. Het buro Teeken Beckers uit Nuth was de ontwerper. De architecten Jules Beckers en Theo Teeken kregen deze prestigieuze architectenprijs na langdurige en intensieve samenwerking met de gemeente Maastricht en woningstichting Servatius. Tegelijkertijd kreeg de zorginstelling Lenculenhof een compleet nieuwe facelift.

Mijn idee is derhalve om aan het straatnamencomité van de gemeente te vragen, dit pleintje aan de Patersbaan voortaan het Franciscanerplein of de Franciscaner-cour te noemen. Een alternatieve naam zou kunnen zijn “Plein 11 mei 1942”. Overigens is het vreemd dat kloosterordes in een katholieke stad als Maastricht op een enkele uitzondering na ‘afgescheept’ zijn met een pad, gang, parkje of grubbe (Jezuïetenpad, Capucijnengang, Faliezusterspark en Clarissengrubbe).

Jean Delhoofen